ƏDV qeydiyyatı: dövriyyə hansı məbləği keçəndə məcburidir?

Qısa cavab: ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında vergi tutulan əməliyyatlarınızın həcmi 200 000 manatdan artıq olarsa, ƏDV qeydiyyatı məcburidir. Ərizəni 10 gün ərzində vermək lazımdır, qeydiyyat növbəti ayın birinci günündən qüvvəyə minir. POS-terminal ilə pərakəndə dövriyyə 0,5 əmsalı ilə hesablanır.

Hədd necə hesablanır

Hədd təqvim ili üzrə deyil, istənilən ardıcıl 12 ay üzrə hesablanır. Yəni hər ay son 12 ayın dövriyyəsini toplayıb yoxlamaq lazımdır: yanvar–dekabr deyil, məsələn, mart 2025 – fevral 2026 da ola bilər.

Vergi Məcəlləsindən:

155.1. Sahibkarlıq fəaliyyəti göstərən və ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi 200.000 manatdan artıq olan şəxslər [...] bu Məcəllənin 157.3.1-ci maddəsində göstərilən tarixdən 10 gün ərzində ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata dair ərizə verməyə borcludur.

POS-terminal dövriyyəsi: 0,5 əmsalı

Pərakəndə ticarətdə və vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə (əhaliyə) göstərilən xidmətlərdə POS-terminal ilə alınan ödənişlər həddə yarı məbləğlə daxil edilir:

155.1-1. [...] vergi ödəyicisinin pərakəndə ticarət və vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə göstərilən xidmətlər üzrə nağdsız qaydada POS-terminal vasitəsilə aparılan ödəmələr əsasında formalaşan dövriyyəsi 0,5 əmsal tətbiq edilməklə nəzərə alınır.

Nümunə. Son 12 ayda pərakəndə satışdan 100 000 manat nağd və 195 000 manat POS-terminal ilə dövriyyəniz olub:

Dövriyyə	Məbləğ	Əmsal	Həddə daxil olan
Nağd	100 000	1	100 000
POS-terminal	195 000	0,5	97 500
Cəmi			197 500

197 500 < 200 000 — məcburi qeydiyyat hələ yaranmır. Hesablama hər ay yenidən aparılır: son 12 ayın cəmi 200 000 manatı keçən ay hədd aşılmış sayılır.

Ərizə və qeydiyyat tarixləri

• Hədd aşıldıqda qeydiyyat növbəti ayın birinci günündə qüvvəyə minir (157.3.1).
• Bir əqd və ya müqavilə üzrə ƏDV-yə cəlb olunan əməliyyatın dəyəri 200 000 manatdan artıqdırsa — qeydiyyat əməliyyatın aparıldığı günədək olmalıdır (157.3.1).
• Ərizə bu tarixdən 10 gün ərzində verilir (155.1).
• Vergi orqanı ərizədən sonra 5 iş günündən gec olmayaraq qeydiyyat bildirişi verir (157.2).

Qeydiyyatdan sonra əməliyyatlara 18 faiz ƏDV tətbiq olunur (173.1).

Qeydiyyatdan keçməsəm nə olar

58.4. [...] ƏDV üzrə qeydiyyat məcburi olduğu halda, qeydiyyat olmadan fəaliyyət göstərilməsinə görə vergi ödəyicisinə ƏDV üzrə qeydiyyat olmadan fəaliyyət göstərdiyi bütün dövr ərzində büdcəyə ödənilməli olan ƏDV məbləğinin 50 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Yəni ödənilməli olan ƏDV-dən əlavə, onun yarısı qədər maliyyə sanksiyası da yaranır.

Həddən asılı olmayan hallar

Bəzi şəxslər dövriyyədən asılı olmayaraq ƏDV ödəyicisidir — məsələn, aksizli və məcburi nişanlanmalı malların istehsalçıları və bina tikintisi ilə məşğul olanlar (154.6). Sadələşdirilmiş vergi hüququndan istifadə etməyən ictimai iaşə müəssisələri də 155.1-ci maddədə ayrıca qeyd olunub.