Kassa aparatı (NKA) və POS-terminal: kimlər üçün məcburidir və cərimələr nə qədərdir

Qısa cavab: əhali ilə nağd hesablaşma aparan hər bir vergi ödəyicisi nəzarət-kassa aparatından (NKA) istifadə etməli və alıcıya çek verməlidir. Çek verilmədikdə, NKA olmadıqda və ya POS-terminal tələbi pozulduqda təqvim ili ərzində 1000, 3000 və 6000 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Kimlər kassa aparatından istifadə etməlidir

Qayda sadədir: nağd pul qəbul edirsinizsə, kassa aparatı lazımdır. Fəaliyyət növündən, dövriyyədən və ya vergi rejimindən (gəlir vergisi, sadələşdirilmiş vergi) asılı olmayaraq bu tələb tətbiq edilir.

50.7. Azərbaycan Respublikasının ərazisində nağd pul hesablaşmaları aparan vergi ödəyiciləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydada nəzarət-kassa aparatları vasitəsilə belə hesablaşmaları həyata keçirirlər.

Kassa aparatı vergi orqanında uçota alınmalıdır — uçotda olmayan aparatla verilən çek də pozuntu sayılır (58.7).

Çekdə nə olmalıdır

Məcəllə çekin rekvizitlərini sadalayır (50.8). Əsas rekvizitlər:

• vergi ödəyicisinin adı və VÖEN;
• çekin tarixi və saatı;
• obyektin adı, uçot kodu və ünvanı;
• malın və ya xidmətin adı, miqdarı, qiyməti və yekun məbləğ (ƏDV-nin və ya sadələşdirilmiş verginin dərəcəsi və məbləği göstərilməklə);
• fiskal əlamət, QR kod, ödənişin forması (nağd, nağdsız, bonus, hədiyyə kartı) və çekin növü (satış, geri qaytarma, avans, nisyə).

Bu tələblərə cavab verməyən çek də pozuntu sayılır və eyni cərimə tətbiq edilir.

POS-terminal

Vergi ödəyicisinin vəzifələri sırasında POS-terminalın quraşdırılması da var:

16.1.11-1. nağdsız ödənişlərin aparılması üçün “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 17-ci maddəsinə uyğun olaraq POS-terminalların quraşdırılmasını [...] təmin etmək;

Hansı obyektlərdə POS-terminal məcburidir — bunu Vergi Məcəlləsi deyil, Nazirlər Kabinetinin qaydaları müəyyən edir. Dəqiq siyahını Çağrı Mərkəzindən (195-1) öyrənmək olar. Amma POS-terminal artıq quraşdırılıbsa, kartla ödənişdən imtina etmək olmaz — bu da 58.7-ci maddə ilə cərimələnir.

Cərimələr

Əhali ilə hesablaşma qaydalarının pozulmasına görə maliyyə sanksiyası belədir:

58.7.1. təqvim ili ərzində belə hallara birinci dəfə yol verildikdə 1000 manat məbləğində;

58.7.2. təqvim ili ərzində belə hallara ikinci dəfə yol verildikdə 3000 manat məbləğində;

58.7.3. təqvim ili ərzində belə hallara üç və daha çox dəfə yol verildikdə 6000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Bu sanksiya aşağıdakı hallarda tətbiq olunur (58.7):

• NKA quraşdırılmayıb və ya nağd ödəniş kassaya mədaxil edilməyib;
• NKA vergi orqanında uçotda deyil və ya texniki tələblərə cavab vermir;
• alıcıya çek verilməyib və ya çekdə ödənilmiş məbləğdən az məbləğ göstərilib;
• POS-terminal məcburi olan obyektdə quraşdırılmayıb;
• POS-terminal olan obyektdə kartla ödənişdən imtina edilib.

Hesablama təqvim ili üzrə aparılır: yanvarın 1-dən pozuntular yenidən "birinci dəfə" sayılır.

Nağdsız hesablaşmalar haqqında qanun

“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanun bəzi ödənişlərin yalnız nağdsız qaydada aparılmasını tələb edir. Bu tələb pozulduqda cərimə artıq sabit məbləğlə deyil, əməliyyatın faizi ilə hesablanır (58.7-1): il ərzində birinci dəfə 10 faiz, ikinci dəfə 20 faiz, üç və daha çox dəfə 40 faiz.

Topdan satış istisnadır

58.7-ci maddə topdan satışa (13.2.63-cü maddə) tətbiq edilmir: topdan satış alıcıya elektron qaimə-faktura təqdim etməklə aparılır. Əhaliyə pərakəndə satışda isə çek məcburidir. Elektron qaimə-faktura qaydaları barədə ayrıca məqalədə oxuya bilərsiniz.