ƏDV ödəyicisi oldum: necə hesablamalı, əvəzləşdirməli və bəyannamə verməliyəm

Qısa cavab: ƏDV ödəyicisi satışlarına 18 faiz ƏDV hesablayır, alışlarda ödədiyi ƏDV-ni isə əvəzləşdirir — büdcəyə yalnız fərq ödənilir. Əvəzləşdirmə üçün e-qaimə, bank hesabından ödəniş və ƏDV-nin depozit hesabına köçürmə lazımdır. Bəyannamə hər ay, növbəti ayın 20-dək verilir.

Qeydiyyatın nə zaman məcburi olduğu (200 000 manat həddi) — ayrıca məqalədə.

Büdcəyə nə qədər ödəniləcək

173.1. ƏDV-nin dərəcəsi hər vergi tutulan əməliyyatın və hər vergi tutulan idxalın dəyərinin 18 faizidir.

174.1. [...] hesabat dövrü ərzində vergi tutulan dövriyyədən büdcəyə ödənilməli olan ƏDV-nin məbləği bu Məcəllənin 173.1-ci maddəsinə uyğun olaraq vergi tutulan dövriyyədən hesablanan verginin məbləği ilə bu Məcəllənin 175-ci maddəsinə uyğun olaraq əvəzləşdirilməli olan verginin məbləği arasındakı fərqlə müəyyən olunur.

Nümunə. Ay ərzində müştərilər sizə 50 000 manat + 9 000 manat ƏDV ödəyib. Siz təchizatçılara 30 000 manat + 5 400 manat ƏDV ödəmisiniz (e-qaimə ilə, nağdsız qaydada):

	Məbləğ
Hesablanan ƏDV (50 000 × 18%)	9 000
Əvəzləşdirilən ƏDV (30 000 × 18%)	5 400
Büdcəyə ödənilir	3 600

Vergi tutulan əməliyyatın vaxtı, bir qayda olaraq, ödənişin alındığı vaxtdır (166.1): ƏDV pul daxil olan ayda hesablanır.

Əvəzləşdirmənin şərtləri

175.1. Bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, ƏDV tutulan əməliyyatlar üçün malların (işlərin, xidmətlərin) alışı zamanı ödənilmiş ƏDV məbləği əməliyyatın dəyəri alıcının bank və digər ödəniş hesabından həmin malları (işləri, xidmətləri) təqdim edən şəxsin bank və digər ödəniş hesabına, ƏDV məbləği ƏDV-nin depozit hesabına ödənildikdə əvəzləşdirilir.

Yəni üç şərt var:

1. satıcı e-qaimə yazıb (175.1.1);
2. malın dəyəri bank hesabından satıcının hesabına ödənilib;
3. ƏDV məbləği ƏDV-nin depozit hesabına ödənilib.

Əvəzləşdirmə e-qaimə üzrə dəyər və ƏDV tam ödənildikdə aparılır (175.1.1). Nağd alışlara görə ƏDV əvəzləşdirilmir:

175.9. Qəbzlər, çeklər və nağd qaydada aparılan əməliyyatların rəsmiləşdirildiyi sənədlər [...] bu maddənin məqsədləri üçün verginin əvəzləşdirilməsinə əsas vermir.

ƏDV-dən azad əməliyyatlarınız da varsa, əvəzləşdirmə vergi tutulan dövriyyənin ümumi dövriyyədəki payına mütənasib aparılır; alışların ayrıca uçotu aparılırsa — birbaşa aid olan hissə üzrə (175.4).

Bəyannamə və ödəniş

Hesabat dövrü — təqvim ayı (178). Bəyannamə və ödəniş:

177.2. ƏDV-nin bəyannaməsi hər hesabat dövrü üçün, hesabat dövründən sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq verilir.

Satışın olmadığı ayda da bəyannamə verilir. Bütün müddətlərin cədvəli — bəyannamə və ödəniş müddətləri.

Əvəzləşdirilən ƏDV çox olduqda

Alışlar üzrə ƏDV satışlar üzrə ƏDV-dən çox olarsa, fərq qaytarıla bilər (179):

• dövriyyənin azı 50 faizi sıfır dərəcə ilə (məsələn, ixrac) vergiyə cəlb olunursa — ərizədən sonra 20 gün ərzində (179.1);
• digər ödəyicilərə — ərizədən sonra 4 aydan gec olmayaraq (179.2).

Xarici şirkətin xidmətinə görə ƏDV

Siz ƏDV qeydiyyatı olmayan qeyri-rezidentdən xidmət alırsınızsa (məsələn, xarici proqram təminatı, reklam, konsaltinq) və xidmətin göstərildiyi yer Azərbaycan sayılırsa (168-ci maddə), siz vergi agenti kimi qeyri-rezidentə ödənilən məbləğə 18 faiz ƏDV hesablayıb ödəyirsiniz (169.1–169.3). ƏDV ödəyicisi bu məbləği həmin ayın bəyannaməsində göstərib ödəyir və sonra əvəzləşdirə bilər (169.4). ƏDV qeydiyyatı olmayan sahibkar da vergi agentidir: ödənişdən sonra 7 gün ərzində ƏDV-ni ödəyir və növbəti ayın 20-dək bəyannamə verir (169.5). Ödəmə mənbəyində gəlir vergisi də ola bilər — qeyri-rezidentlər haqqında məqalədə.

Qeydiyyatdan çıxmaq

ƏDV tutulan əməliyyatlar tam dayandırıldıqda ərizə vermək məcburidir (158.1). Dövriyyə azaldıqda isə əvvəlki tam 12 ayda vergiyə cəlb olunan əməliyyatlar 100 000 manatdan çox deyilsə, son qeydiyyat tarixindən bir il keçdikdən sonra qeydiyyatın ləğvi üçün müraciət etmək olar (158.2).